درس هجدهم گستره جغرافيايى تشيّع به‌طور يقين خاستگاه نخست تشيّع مدينه بوده است و نخستين شيعيان از ميان اصحاب پيامبر ، در همين شهر مىزيستند . در عهد خلفاى سه‌گانه ، صحابيان شيعى در شهرها و مناطق گوناگون پراكنده شدند و برخى از اينها داراى مناصب سياسى و نظامى بودند ؛ علامه محمد جواد مغنيه در اين‌باره مىنويسد : « صحابيان شيعى در گسترش و توسعه تشيّع ، نقش اساسى داشتند ؛ هرجا كه مىرفتند ، مردم را با قالب‌هاى قرآنى و حديثى و با صبر و تحمل به تشيّع فرامىخواندند و به خاطر مصاحبت با پيامبر ، در ميان مردم داراى احترام و ارزش بودند و سخنانشان اثرى بالغ داشت » . « 1 » حتى جايى مثل جبل عامل كه جزو سرزمين شام و حوزهء نفوذ معاويه بود ، به بركت حضور صحابى بزرگوارى چون ابو ذر ، يكى از كانون‌هاى اصلى شيعى مىشود . « 2 » در اواخر خلافت عثمان شيعيان زيادى در سرزمين‌هاى اسلامى مىزيستند ، به‌طورى كه پيوسته نام على عليه السّلام براى خلافت برده مىشد . بدين‌سبب هنگام تجمع شورشيان در مدينه ، عثمان به على عليه السّلام سفارش مىفرستد و از ايشان تقاضا مىكند كه مدتى از مدينه خارج شود و به مزرعه خود در « ينبع » برود ، تا شايد شورشيان كمتر تحريك شوند . « 3 » به‌ويژه در عراق در زمان عثمان شيعيان زيادى بودند ؛ مثلا شيعيان بصره با اين‌كه شهر در تصرف سپاه جمل و زير نفوذ تبليغ‌هاى آنان قرار گرفته بود ، وقتى خبردار شدند ، امير المؤمنين همراه مهاجر و انصار به

--> ( 1 ) . الشيعة فى الميزان ، منشورات الشريف الرضى ، قم ، 1413 ه ، ص 26 ، 28 . ( 2 ) . امين ، سيد محسن . اعيان الشيعة ، دار التعارف للمطبوعات ، بيروت ( بىتا ) ، ج 1 ، ص 25 . ( 3 ) . نهج البلاغه ، فيض الاسلام ، خطبه 235 .